لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا، خۆپێشاندان لە کوردستان و ئێران بووەتە یەکێک لە گرنگترین ڕووداوە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان. ئەم خۆپێشاندانانە زۆرجار لە دۆخێکی قەیراناویدا دروست بوون؛ دۆخێک کە تێیدا گرفتە ئابوورییەکان، ناڕەزایی کۆمەڵایەتی، سنووردارییە سیاسییەکان و کێشەی دادپەروەریی کۆمەڵگە بە یەکەوە تێکەڵ بوون.
خۆپێشاندان لە ئێران تەنیا نیشانەی ناڕەزایی نییە، بەڵکوو دەربڕینی ویستی بەشێکی فراوانی کۆمەڵگەیە کە داوای گۆڕانکارییە بنچینەییەکان دەکات. ئەم داواکارییانە لەژێر ناوی جیاوازدا دەرکەوتوون؛ وەک دادپەروەریی کۆمەڵایەتی، ئازادییە مەدەنییەکان، ڕێکخستنی ئابووری و بەشداریکردنی خەڵک لە بڕیارسازیی سیاسی.
لە لایەکی ترەوە، شێوازی مامەڵەکردنی دەسەڵات لەگەڵ خۆپێشاندانەکان هەمیشە جێگەی مشتومڕ و توندوتیژانە بووە. زۆربەی جار، هێزە ئەمنییەکان لە ڕێگەی سەرکوت، سنووردارکردن و کپکردنی دەنگی ناڕەزاییەوە وەڵامیان داوەتەوە، کە ئەمەش بووەتە هۆی قووڵبوونەوەی مەترسییەکان و فراوانبوونی کەلێنی نێوان دەسەڵات و کۆمەڵگە.
خۆپێشاندانەکانی کوردستان و ئێران هەروەها پیشان دەدەن کە کۆمەڵگەی ئێران کۆمەڵگەیەکی جۆراوجۆرە؛ ژنان، لاوان، کرێکاران، خوێندکاران و کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان هەریەک بە شێوەیەکی تایبەت لەم هەڵوێستەدا دەنگیان هەیە. ئەم جۆراوجۆرییە نیشانەی ئەوەیە کە پرسەکان تەنیا سیاسی نین، بەڵکوو قەیرانێکی گشتیی کۆمەڵایەتی و مێژوویی لە پشتەوەیە.
خۆپێشاندانەکان تەنیا دەربڕینی ناڕەزایی گشتی نین؛ بەڵکوو بۆ کوردان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بەردەوامیی مێژوویەکی درێژی نادادپەروەری، سڕینەوەی شوناس و سنووردارکردنی مافە نەتەوەییەکانن. پێم وایە لەم هەلومەرجەدا، بێلایەنی و بێدەنگی، تەنیا بێهەڵوێستی نییە، بەڵکوو هاوبەشییەکی نائاشکرایە لەگەڵ ئەو سیستەمەی کە ئەم نادادپەروەری و زوڵم و سەپاندنە بەرهەم دەهێنێت.
