فاطمه رەئووفی

امروز، در آن سوی مرزهایی که ما را از آشیانه مادری‌مان جدا کرده‌اند، برای پسر کوچکم از آداب و فرهنگ کوردی می‌گفتم. با چشمان کنجکاو و لهجه شیرین کوردی کلهری‌اش گفت: بیشتر دوست دارم درباره کورد بودنم بدانم، برایم بگو، گفتم: «از چه برایت بگویم؟» و او بی‌درنگ جواب داد: «له دالگ» (از مادر). برای او خیلی توضیح دادم؛ از مهر دالگ، از قدرت آفرت، از ریشه‌هایی که ما را کورد کرده‌اند. اما می‌دانم هنوز حرف‌های بسیاری مانده که باید برایش بگویم … داستان‌هایی که باید آرام‌آرام، همچون لالایی‌های کوردی، در دلش جای بگیرند. بعد از این گفت‌وگوی مادر و پسری، با خودم گفتم این حس زیبا، این دلتنگی و این عشق به فرهنگمان را با شما نیز در میان بگذارم؛ چرا که فرهنگ، وقتی زنده می‌ماند که آن را روایت کنیم. در فرهنگ کوردی، زن جایگاهی دارد که همواره با احترام، قدرت و پاکی گره خورده است. اگرچه تاریخ گاهی بر دوش زنان کورد سنگین گذشته، اما هر صفحه از این تاریخ پر است از حضور زنانی که جامعه را ساخته‌اند، خانه را روشن کرده‌اند و روح مقاومت را زنده نگه داشته‌اند. زن در فرهنگ کوردی نماد زندگی است. در زبان و ادبیات کوردی، مادر را «دایک» می‌نامند؛ واژه‌ای که معنای عشق، امنیت و فداکاری را در خود جای داده است. نقش دایک در خانواده فراتر از مراقبت است؛ او ستون خانه، نگهبان فرهنگ و حافظ زبان است. هر کودکی زبان کوردی را از آغوش مادر یاد می‌گیرد و اولین موسیقی زندگی‌اش لالایی‌های اوست. واژه «ئافرت»؛ زیباترین تعبیر برای زن کورد در زبان کوردی است. واژه «ئافرت» به معنای آفریننده است؛ واژه‌ای که برای «زن» به کار می‌رود تا مقام والای مادری و نقش خلاقانه زن را یادآور شود. این مفهوم تنها یک نام نیست، بلکه یک فلسفه عمیق است، (ئافرت) یعنی آفریننده، کسی که می‌آفریند. در زبان کوردی، این واژه برای خطاب قرار دادن «زن» استفاده می‌شود. آفرت بودن یعنی سرچشمه حیات بودن؛ یعنی زن نه تنها انسان را می‌آفریند، بلکه اندیشه، زیبایی، هنر و آرامش را نیز خلق می‌کند. این واژه نشان می‌دهد که زن در فرهنگ کوردی تنها یک عضو خانواده نیست؛ او ریشه حیات، منبع قدرت و مظهر خلاقیت است.  زن کورد همیشه هم‌قدم با مرد بوده است. در فرهنگ کوردی، زن نه موجودی ناتوان، بلکه شریکی برابر در خوشی‌ها و دشواری‌هاست. در حماسه‌ها و روایت‌ها، زنان شجاعی چون «خاتوو» و «دایک ژین» نماد اراده، آزادگی و مقاومت‌اند. زنان کورد در مزرعه، در کوه، در خانواده و حتی در میدان‌های مبارزه، پابه‌پای مردان ایستاده‌اند. زیبایی زن کورد تنها ظاهری نیست، بلکه در روح اوست. زن کورد نماد صبر است؛ صبری که غم‌ها را در دل نگه می‌دارد اما خانه را با لبخند روشن می‌کند. او هنرمند است؛ با دستانش نان می‌پزد، قالی می‌بافد، لباس‌های رنگین کوردی می‌دوزد و هر کار او بخشی از فرهنگ این مردم را زنده نگه می‌دارد. زن در فرهنگ کوردی سرچشمه احترام است. در بسیاری از مناطق کوردستان احترام به زن بخشی از اصول اخلاقی و نشانه شرافت مردان است. مهربانی، مهمان‌نوازی و همبستگی خانوادگی نیز از مهر و مدیریت زنان سرچشمه می‌گیرد.