نەسرین یوسف‌زادە

 پێشەکی

١٦ی بەفرانبار لە مێژووی هاوچەرخی ئێران و بزووتنەوەی مافە مەدەنییەکاندا، وەک ڕۆژی جیهانیی دژی حیجابی زۆرەملی ناسێنراوە. ئەم ڕۆژە تەنها بۆنەیەکی ڕۆژمێری نییە، بەڵکو سیمبولێکە بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیستەمێک کە زیاتر لە چوار دەیەیە جەستە و جلوبەرگی ژنانی کردووەتە مەیدانێکی سیاسی بۆ سەپاندنی ئایدۆلۆژیای خۆی. لەم توێژینەوەیەدا، تیشک دەخەینە سەر ڕەگ و ڕیشەی حیجابی زۆرەملی وەک ئامرازێکی دەسەڵات، گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان لەمەڕ ئەم پرسە، و کاریگەریی بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی» لەسەر دۆخی ئێستای ئێران.

حیجاب وەک ئامرازی کۆنترۆڵی سیاسی و کۆمەڵایەتی

لە دوای شۆڕشی١٣٥٧ی ئێران، حیجاب لە باوەڕێکی ئاینیی تاکەکەسییەوە گۆڕدرا بۆ یاسایەکی سەپێنراو و ئامرازێکی سەرەکی بۆ کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵگە. کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی دامەزراوە ئەمنییەکان، پۆلیس، دادگا و سیستەمی پەروەردەوە، حیجابی زۆرەملیی کردە ناسنامەی ئایدۆلۆژیی دەوڵەت. ژنانێک کە پابەندی ئەم یاسایە نەبوون، بە شێوەیەکی سیستماتیک ڕووبەڕووی توندوتیژی، سووکایەتی، زیندان و سزای جۆراوجۆر بوونەتەوە. ئەم سیاسەتە نەک تەنها مافی هەڵبژاردنی جلوبەرگ، بەڵکو کەرامەتی مرۆیی و ئازادییە بنەڕەتییەکانی ژنانی کردووەتە ئامانج و وەک میکانیزمێک بۆ ملکەچی پێکردنی نیوەی کۆمەڵگە بەکار هێنراوە.

لە شەقامی ئینقڵابەوە بۆ شۆڕشی ژینا

 خەباتی ژنان دژی حیجابی زۆرەملی ڕەوتێکی مێژوویی و هەڵکشاوی هەبووە. نزیکەی هەشت ساڵ لەمەوبەر، کرداری بوێرانەی «ویدا موحد» لە شەقامی ئینقلاب، کە بە بێدەنگی لەچکەکەی کردە سەر دارێک، وەرچەرخانێکی سیمبولیی لە شێوازی ناڕەزایەتیدا دروست کرد.

  لە ١٦ی بەفراباری ١٣٩٦، لە شەقامی ئینقلاب لە ناوەندی تهران، بە شێوەیەکی هێمایی لەچکە سپیەکەی خۆی لەسەر چڵە دارێک بەرزکردەوە بۆ نیشاندانی ناڕەزایەتی لە حیجابی زۆرەملێ.

  ئەم کردارەی وێنە و ڤیدیۆیەکانی بە خێرایی بڵاو بوونەوە و بوون بە هۆی ئەوەی ناوی “یەکەم کچی شەقامی ئینقلاب” پێ بدرێت.

ئەم جووڵەیە کە دووایی بە ناوی «کچانی شەقامی ئینقلاب» ناسرا، بناغەی نافرمانییەکی مەدەنیی ئاشکرای دانا.

لێکۆڵینەوەکان دەریدەخەن کە ئەم ڕەوتە لە بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی»دا گەیشتە لوتکە. ئەگەر ویدا موحد هێمای پرسیارکردن بووبێت لە حیجاب، ئەوا سووتاندنی لەچک بە دەستی ژنان لە شۆڕشی ژینادا، وەڵامێکی ڕادیکاڵ و یەکلاکەرەوە بوو بۆ کۆتاییهێنان بە پیرۆزیی ساختەی حیجابی زۆرەملی. ئەم پەیوەندییە مێژووییە، لە ٨ی مارسی ١٩٧٩ەوە تا ئێستا، نیشاندەری ئەوەیە کە پرسی حیجاب تەنها کێشەیەکی پەراوێزخراو نییە، بەڵکو نیشانەی یەکەم شۆڕشی ژنانە لە مێژووی مرۆڤایەتیدایە کە تەرانە عەلیدووستیش لە دێکۆمێتاریاکەیدا باسی لێ کرد.

 شکست لە سەپاندن و سەرکەوتنی نافرمانیی مەدەنی لە دۆخی ئێستای ئێراندا، هاوکێشەکە بە تەواوی گۆڕاوە. سەرەڕای هەوڵە بەردەوامەکانی حکومەت بۆ دەرکردنی یاسای نوێ و توندکردنەوەی سزاکان، کۆمەڵگەی ئێران قۆناغی ترس و ملکەچیی تێپەڕاندووە. دیاردەی نەبوونی حیجاب لە شوێنە گشتییەکان، شەقامەکان و بازاڕەکاندا، بووەتە واقیعێکی کۆمەڵایەتی کە دەسەڵات توانای گۆڕینی نییە. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە حیجابی زۆرەملی وەک پایەیەکی دەسەڵات درزی تێکەوتووە و کۆمەڵگە بە کردار «نا»ی بەو سیستەمە وتووە. کەمپەینی «نا بە حیجابی زۆرەملی» لە دروشمێکەوە بووەتە نۆرمێکی کۆمەڵایەتی و ئاستی هۆشیاریی گشتیی بەرز کردووەتەوە.

ئاکام

١٦ی  بەفرانبار وەک بیرخەرەوەیەک دەمێنێتەوە کە خەباتی دژی حیجابی زۆرەملی، خەباتێکە بۆ مافی مرۆڤ و ئازادیی تاک. ئەو بەرگرییەی کە ئەمڕۆ ژنانی ئێران دەیکەن، سەلمێنەری شکستخواردنی سیاسەتی زۆرەملێ و سەرکوتە. بەڵگەکان و ڕەوتی ڕووداوەکان پێمان دەڵێن کە گەڕانەوە بۆ سەردەمی پێش شۆڕشی «ژن، ژیان، ئازادی» مەحاڵە و داواکاریی ئازادی و ڕێزگرتن لە هەڵبژاردنی تاک، بووەتە بەشێکی دانەبڕاو لە شوناسی نوێی کۆمەڵگەی ئێران.