✍️کیمیا مرتضوی
زن، کنشگر سیاسی است، حتی پیش از آنکه بهطور رسمی وارد سیاست شود. مقاومت روزانه او در برابر خشونت، نابرابری و تبعیض، خود شکلی از سیاستورزی است. با این حال، زنان در ایران با مجموعهای از چالشهای گسترده و درهمتنیده مواجهاند که مسیر توانمندسازی فردی و جمعی آنان را دشوار کرده است. در این مقاله، مهمترین این موانع را مرور میکنیم:
۱. چالشهای حقوقی و قانونی
• برابریزدایی قانونی: زن در قوانین بسیاری نصف مرد شناخته میشود (در ارث، دیه، شهادت و حضانت).
• قانون تبعیضآمیز خانواده: مرد حق طلاق، چندهمسری و منع اشتغال زن را دارد.
• حجاب اجباری: الزام قانونی به پوشش خاص برای زنان.
• مجازات رفتارهای جنسی: حتی زن قربانی تجاوز ممکن است مجرم شناخته شود.
• فقدان قانون جامع حمایت از زنان: بهویژه در زمینه خشونت خانگی.
۲. چالشهای سیاسی و ساختاری
• حذف سیستماتیک زنان از قدرت: زنان نمیتوانند رئیسجمهور، قاضی شرع یا رهبر شوند.
• محدودیت در مشارکت سیاسی: رد صلاحیت گسترده، سهمیه اندک در مجلس و شوراها.
• نهادهای مذهبی مردسالار: ولایت فقیه و فقه مردانه مانع توانمندسازی سیاسی زناناند.
۳. چالشهای اقتصادی
• تبعیض در بازار کار: دستمزد کمتر، فرصتهای شغلی محدود و ناامن.
• زنانه شدن فقر: بهویژه در زنان سرپرست خانوار و زنان مهاجر.
• محرومیت از مالکیت مستقل: محدودیت در تصاحب و اداره داراییها.
۴. چالشهای فرهنگی و اجتماعی
• کلیشهسازی جنسیتی: زنان «ضعیف»، «ناقصالعقل» یا «مخل نظم» قلمداد میشوند.
• بار چندگانه: اشتغال، خانهداری و مادری همزمان، بدون حمایت کافی.
• تحقیر زنان مستقل: زن مجرد یا بدون فرزند، در معرض شرمسازی اجتماعی.
• نظارت و کنترل بر بدن زن: از خانواده تا پلیس و رسانه.
۵. چالشهای جنسیتی و بدنمحور
• حاکمیت شرع بر بدن: حجاب اجباری، محدودیت سقط جنین و کنترل باروری.
• تحقیر و سرکوب جنسی: آموزش جنسی ممنوع و فقدان حق انتخاب در روابط.
• خشونت جنسی فراگیر: بدون حمایت قانونی کافی.
۶. چالشهای آموزشی و دانشی
• نابرابری در آموزش: سهمیهبندی جنسیتی در برخی رشتهها.
• سانسور دانش: بیاطلاعی زنان از حقوق و سلامت خود.
• ایدئولوژیسازی آموزش دختران: محوریت نقشهای سنتی زنانه.
۷. چالشهای روانی و هویتی
• سرکوب هویت فردی: ممنوعیت انتخاب آزاد و ابراز خود.
• ترومای جمعی: ناشی از تحقیر و خشونت تاریخی.
• بحران سلامت روان: افسردگی، اضطراب و خشم سرکوبشده.
۸. چالشهای چرخه زندگی
• بیحمایتی بارداری و زایمان: کمبود امکانات و آموزش.
• تحمیل مادری اجباری: فشار به داشتن یا تعجیل در بچهدار شدن.
• ازدواج و طلاق نابرابر: ازدواج کودکان بدون رضایت آگاهانه.
۹. چالشهای زنان در موقعیتهای خاص
• تبعیض مضاعف: علیه زنان اقلیتهای قومی، مذهبی و مهاجر.
• زنان زندانی سیاسی: خشونت، تجاوز، محرومیت.
• زنان دگرباش: سرکوب شدید قانونی و اجتماعی.
۱۰. چالشهای زیستمحیطی و اقلیمی
• بحرانهای زیستمحیطی: فشار بر زنان روستایی و فقیر.
• مهاجرت اقلیمی: ترک خانه و کار در پی تخریب محیط زیست.
• نبود حضور زنان در سیاستگذاری محیطی: علیرغم بیشترین آسیبپذیری.
نتیجهگیری
بدون زن، نه سیاست انسانی میشود، نه جامعه بازسازی میگردد و نه رهایی ممکن است. به رسمیت شناختن زنان و فراهمکردن فضای دگرگونی ساختاری، شرط لازم برای دستیابی به عدالت اجتماعی است. صدای زنانه باید به قدرت جمعی بدل شود تا جهان انسانیتر شود
