دڵنیا حاجی خزری
پێشەکی شەپۆلی ناڕەزایەتی و ڕاپەڕینەکانی ئەم دواییەی ئێران، وەک دەرهاویشتەی قەیرانێکی کەڵەکەبووی سیاسی، کۆمەڵایەتی و کولتووری سەریان هەڵدا قەیرانێک کە ڕەگ و ڕیشەیەکی مێژوویی هەیە. ئەم جووڵانەوانە سنووری داواکارییە ئابوورییەکانیان تێپەڕاندووە و بوونەتە نەخشەڕێگایەک بۆ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سیستەمی حوکمڕانیدا. لەم پرۆسەیەدا، ژنان ـ بەتایبەتی ژنانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان نەک تەنها وەک بەشداربوو، بەڵکو وەک کارەکتەری سەرەکی و بزوێنەری شۆڕشەکە ڕۆڵێکی چارەنووسساز دەگێڕن.
١.ژن و وەرچەرخانی هۆشیاریی کۆمەڵایەتی
لە ڕاپەڕینە نوێیەکاندا، ژنان ڕۆڵی خۆیان لە قوربانییەوە بۆ هێزی بەرهەمهێنەری هۆشیاریی سیاسی گۆڕی. ژنانی ئێران و کوردستان بە دەنگێکی بەرز داوای مافە سروشتییەکان، ئازادیی تاکەکەسی و پاراستنی کەرامەتی مرۆڤیان کرد. ئەم داواکارییانە وەک بەشێک لە پڕۆژەیەکی گشتگیر بۆ گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی خرانە ڕوو، کە ئامانجی تەنها باشترکردنی دۆخی ژنان نییە، بەڵکو ڕزگارکردنی کۆمەڵگەیە لە چنگی ستەم.
٢.ژن و تێکشکاندنی هەژموونی
کۆنترۆڵ لە ئایدیۆلۆژیای سیاسیی دەسەڵاتی ئێراندا، جەستە و پێگەی ژن کراوەتە ناوەندیترین ئامرازی کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵگە. بۆیە هەر هەنگاوێکی ژنان دژی ئەم سیستەمە، بە واتای لێدانە لە کۆڵەکە هەرە سەرەکییەکانی دەسەڵات. بە هاتنە مەیدانی ژنان، ئەو پەیامە گەیشت کە سەردەمی کۆنترۆڵکردنی ژیان و جەستە کۆتایی هاتووە شکاندنی ئەم تابۆیە بووە هۆی ئەوەی ناڕەزایەتییەکان فۆرمێکی شۆڕشگێڕانەتر بەخۆیانەوە ببینن.
٣. ژنانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان؛
پێشەنگی و ئەزموونی بەرگری ژنانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەم ڕووداوانەدا پێگەیەکی تایبەت و جیاوازتریان هەبوو. ئەزموونی مێژوویی خەبات، تێکۆشان لەپێناو مافە نەتەوەیییەکان و بەرەنگاربوونەوەی سیاسەتی جیاکاری، ژنانی کوردی کردووەتە هێزێکی سیاسیی هۆشیار و ڕێکخراو. ئامادەبوونیان لە ڕیزەکانی پێشەوەی خۆپیشاندانەکاندا، تەنها کاردانەوەیەک نەبوو بۆ دۆخی ئێستا، بەڵکو درێژکراوەی زنجیرەیەک خەباتی مێژوویی و ڕێکخراوەیی بوو کە ڕەگی لە کولتووری بەرگریی کوردستاندا هەیە.
٤.ژن، ژیان، ئازادی وەک پارادایمێکی سیاسی
دروشم و فەلسەفەی «ژن، ژیان، ئازادی» کە هەڵقوڵاوی بیری ئازادیخوازیی ژنانی کوردە، بووە مانیفێستی سەرەکیی ڕاپەڕینەکانی ئێران. ئەم دەستەواژەیە تەنها دروشمێکی سۆزداری نییە، بەڵکو کورتەیەکە لە تیۆرییەکی سیاسی و فکریی قووڵ کە پەیوەندیی ئۆرگانیکیی نێوان ئازادیی ژن، ژیانی شایستە و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دیاری دەکات. ئەمە وەرچەرخانێک بوو لە گوتاری سیاسیی ناوچەکەدا.
٥.خۆڕاگری لە بەرامبەر توندوتیژیدا
سەرەڕای سەرکوتکردن، دەستبەسەرکردن و فشاری سیستماتیک، ژنانی ئێران و بەتایبەتی ژنانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، کۆڵنەدانێکی بێوێنەیان نیشان دا. ئەم بەردەوامییە سەلماندی کە ژن چیتر بەرکار و قوربانیی سیاسەت نییە، بەڵکو بكەر و ئەکتەرێکی کارایە کە ئامادەیە باجی گۆڕانکارییەکان بدات و بەرپرسیارێتیی مێژوویی خۆی لە ئەستۆ بگرێت.
٦.ئایندەی گۆڕانکاری و پێگەی ژن
مەحاڵە هیچ گۆڕانکارییەکی سیاسی و دێموکراسی لە ئێراندا سەرکەوتن بەدەست بهێنێت ئەگەر ژن لە چەقی بڕیار و پرۆسەکەدا نەبێت. ژنانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەو هۆشیارییە سیاسییە، ئەزموونی تێکۆشان و توانای ڕێکخستنەی هەیانە، دەتوانن ببنە داینەمۆ و ستوونی سەرەکیی هەر سیستەمێکی دادپەروەرانە لە داهاتوودا.
دەرەنجام
ڕاپەڕین و ناڕەزایەتییەکانی ئەم قۆناغە سەلماندیان کە ژن بەتایبەتی ژنی کورد بووەتە چەقی قورسایی گۆڕانکارییەکان. ژن ئێستا تەنها دەنگێکی ناڕازی نییە، بەڵکو ئەندازیاری دروستکردنی ئایندەیە. ئەم ڕۆڵە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا بە شێوەیەکی مێژوویی و بەرچاو دەرکەوتووە و بووەتە ڕاستییەکی حاشا هەڵنەگر کە نە دۆست و نە دوژمن ناتوانن پشتگوێی بخەن.
