ژن، پاتریارکی و سیستەمی دەسەڵات؛ لە هاوسەرگیرییەوە بۆ ئازادیی هەڵبژاردن

لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، کۆنترۆڵکردنی ژن تەنها لە داخستنی دەرگا و سنووردارکردنی هاتووچۆدا کورت نەبۆتەوە، بەڵکو بە شێوەیەکی قوڵ و سیستەماتیک لە ناو یاسا، ئابووری، داب‌ونەریت و دامەزراوەکانی دەسەڵاتدا ڕەگی داکوتاوە. ژنێک کە خاوەنی بڕیاری یەکلاکەرەوە نییە لەسەر چارەنووسی خۆی، ئەگەر لە ڕووی یاساییەوە بە «ئازاد»یش بناسرێت، لە بنەڕەتدا هێشتا ڕووبەڕووی سیستەمێکی ناچارکەر دەبێتەوە کە دەیەوێت سنووری هەڵبژاردنەکانی دیاری بکات.

لێرەدا بیرکردنەوە لە بۆچوونەکانی جەین ئۆستن، نووسەری ناوداری ئینگلیزی، دەرگایەکی گرنگمان بۆ دەکاتەوە. هەرچەندە ئۆستن لە سەردەمی خۆیدا «مانفیستێکی» سیاسیی ڕاشکاوی دژی پاتریارکی نەنووسیوە، بەڵام لە ڕێگەی کارەکتەر و چیرۆکەکانییەوە پرسیارێکی گەلێک قووڵی خستۆتە ڕوو: کاتێک ژن هیچ بنەمایەکی ئابووری و پشتگیرییەکی کۆمەڵایەتیی سەربەخۆی نییە، تا چەندە ئەو بڕیارانەی دەیدات، بەتایبەت لە بابەتێکی وەک خۆشەویستیدا، بەڕاستی «هەڵبژاردنی ئازادانە»ن؟

لە دنیای ئۆستندا، هاوسەرگیری تەنها گرێبەستێکی سۆزداری نییە؛ بەڵکو پارچەیەکی دانەبڕاوە لە سیستەمی سامان و دەسەڵات. بۆ ژنێک کە دەرگای خاوەندارێتی و داهاتی سەربەخۆی لێ گیراوە، هاوسەرگیری دەبێتە تاکە ڕێگای دڵنیایی بۆ داهاتوو. لەو دۆخەدا، خۆشەویستی دەبێتە «شایستەی لوکس»، چونکە ژن پێش ئەوەی گوێ لە دەنگی دڵی بگرێت، ناچارە بیر لەوە بکاتەوە کە چۆن ژیانی خۆی دابین بکات. ئەمە کێشەی تاکەکەسێک نییە، بەڵکو کێشەی سیستەمێکە.

پاتریارکی تەنها ئەو دەسەڵاتە نییە کە ڕاستەوخۆ بەسەر ژندا دەسەپێنرێت، بەڵکو ئەو سیستەمەشە کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ژن ناچار دەکات بۆ پاراستنی ژیانی، پشت بە پیاو ببەستێت. کاتێک ژن لە کار، خاوەندارێتی، خوێندن و بڕیاردان بێبەش دەکرێت، وابەستەیی بە هاوسەرگیری دەبێتە «هۆکاری مانەوە». پرسیارەکە لێرەدا تەنها ئەوە نییە کە «کێ هەڵدەبژێرێت؟»، بەڵکو ئەوەیە کە چی وای لە ژن کردووە هاوسەرگیری بکاتە تاقە مەرجی ژیانکردن؟

ئەگەر دەوڵەت و دامەزراوەکان یەکسانیی تەواو لە نێوان ژن و پیاودا لە بواری ئابووری و یاساییدا نەچەسپێنن، ئەوا وشەی «ئازادی» تەنها ڕواڵەتێکی جوانە. ژنێک کە لە ڕووی دارایییەوە بێ پشتگیری بێت، زۆرجار ناچارە لە نێوان ویستی دڵ و پێویستیی ژیاندا، یەکێکیان قوربانی بکات. خاڵی ڕەخنەی ئۆستن لێرەدا دەردەکەوێت: سامان تەنها پارە نییە، سامان «دەسەڵات»ە. ئەوەی داهاتی هەبێت، دەتوانێت «نەخێر» بڵێت، بەڵام ئەوەی ژیانی بە دەستی کەسێکی ترەوە بەستراوەتەوە، هەڵبژاردنەکانی زۆر سنووردارن.

بۆیە خەباتی ڕزگاریخوازیی ژن، تەنها بۆ مافی هەڵبژاردنی هاوسەر نییە؛ بەڵکو بۆ ئەوەیە ژن بتوانێت بەبێ هاوسەرگیریش ژیانێکی شەرەفمەندانە بنیات بنێت. ئێمە پێویستمان بە گۆڕینی ئەو سیستەمەیە کە وابەستەیی دروست دەکات. ژن کاتێک بەڕاستی ئازادە کە بتوانێت عاشق بێت یان نەبێت، هاوسەرگیری بکات یان نەیکات، بمێنێت یان بڕوات، بێ ئەوەی لەو هەموو بڕیارەدا داهاتووی خۆی لەدەست بدات.

بە کورتی؛ ژن نابێت بۆ ئەوەی لە هەژاری و ناچاریدا نەمێنێتەوە، پەنا بۆ هاوسەرگیری ببات. هاوسەرگیری کاتێک پیرۆزە کە لەسەر بنەمای یەکسانی و ڕێز بێت، نەک وەک پەناگەیەک بۆ ڕزگاربوون. دەوڵەتی دادپەروەر ئەوەیە کە بنەما ئابووری و یاساییەکان بگۆڕێت، نەک تەنها دروشم بەرز بکاتەوە. تا ژن نەبێتە بڕیاردەری ژیانی خۆی، تا لە تەماشاکەرەوە نەبێتە بەشداربووی سیاسی، ئازادییەکەی تەواو نابێت. چونکە جەستە و ژیان و داهاتووی ژن، موڵکی هیچ کەس و سیستەمێک نییە.