ژنانی جیهان؛ قوربانییەکانی بێدەسەڵاتی و توندوتیژی
دڵنیا حاجی خزری
نابێت کوشتنی ئافرەت ببێتە هەواڵێکی ڕۆژێک و دوای چەند ڕۆژێک لەبیر بکرێت. پشت هەر ناوێک، ژیانێک هەبوو؛ پشت هەر وێنەیەک، خەونێک هەبوو؛ پشت هەر قوربانییەک، خێزانێک هەیە.
ئافرەت گوناهبار نییە چونکە دەنگی هەیە؛ گوناهبار نییە چونکە خۆیەتی؛ گوناهبار نییە چونکە دەیەوێت بە ئازادی بژی. گوناهبار ئەو کەسەیە ئافرەتێکی بێتاوان لە ژیان بێبەش بکات.
لە جیهانێکی پڕ لە پێشکەوتن و تەکنەلۆجیا، هێشتا ژنانێک هەن کە بە ترس دەژین؛ ترسی ئەوەی دەستدرێژییان بکرێتە سەر، تووشی توندوتیژی ببن، یان بەهۆی ئەو توندوتیژییەوە ژیانیان لێ بستێندرێت.
ئەمە تەنها چیرۆکی ژنێکی دیاریکراو نییە. لە زۆر وڵاتی جیهان، ژنان بەهۆی شەڕ، هەژاری، نەبوونی یاسای بەهێز، دەسەڵاتی پیاوان و بیرکردنەوەی کۆنەوە تووشی توندوتیژی دەبن.
ژنانی زۆر هەن کە دەنگیان نییە، نەک چونکە هیچ شتێکیان نییە بڵێن، بەڵکو چونکە کەسێک هەیە کە هێزی زیاترە لەوان. هەندێک جار ئەو کەسە تاوانبارێکی تاکە، هەندێک جار گرووپێکە و لە هەندێک شوێنیش دەسەڵاتێکە کە ژن توانای بەرەنگاربوونەوەی نییە.
لە ناو شەڕەکاندا، بارودۆخی ژنان زۆر قورس دەبێت. ماڵەکانیان لەدەست دەدەن، ئاوارە دەبن و لە شوێنێکی نائاشنا پەنا دەگرن. لەو بارودۆخەدا ژن زۆر جار دەبێتە قوربانیی دەستدرێژی و توندوتیژی. هەندێک تاوانبار جەستەی ژن بەکاردێنن بۆ ترساندنی خەڵکی تر. ئەمە تەنها تاوانێک دژی ژن نییە؛ تاوانێکە دژی مرۆڤایەتی.
جەستەی ژن نابێت ئامرازی شەڕ بێت.
بەڵام توندوتیژی تەنها لە ناو شەڕدا نییە. ژنێک ڕەنگە لە ناو ماڵی خۆیدا، لە شوێنی کار، لە کۆمەڵگا یان لە شوێنێکی گشتی تووشی توندوتیژی ببێت.
هەندێک ژن لەبەر ترس قسە ناکەن. دەترسن ئەگەر قسە بکەن، خێزانەکەیان ڕوویان لێ وەرگێڕێت، کۆمەڵگا سەرزنشتیان بکات، یان تاوانبار بەهۆی دەسەڵات و پەیوەندییەکانی خۆی لە سزا ڕزگار ببێت.
ئەمە لە ڕاستیدا زۆر ئازاربەخشە.
قوربانی دەترسێت قسە بکات، بەڵام تاوانبار هەست بە ئاسایش دەکات.
کاتێک ژنێک دەستدرێژی لەسەر دەکرێت، نابێت یەکەم پرسیارمان ئەوە بێت کە «بۆچی لەوێ بوویت؟» یان «بۆچی ئەو جلوبەرگەت لەبەر بوو؟»
پرسیاری ڕاستەقینە ئەوەیە:
«بۆچی کەسێک مافی خۆی بەسەر جەستە و کەرامەتی مرۆڤێکی ترەوە زانی؟»
هیچ ژنێک بە جلوبەرگەکەی، بە شوێنی بوونی، بە کاتی گەڕانەوەی یان بە شێوازی ژیانی خۆی مۆڵەت بە کەسێک نادات دەستدرێژی لەسەر بکات.
لە هەموو ئەمانەش خراپتر، ئەو ژنانەن کە بەهۆی توندوتیژییەوە دەکوژرێن. پشت هەر ناوێک کە لە هەواڵەکاندا دەخوێنینەوە، ژیانێک هەبووە؛ دایکێک، کچێک، خوشکێک، هاوڕێیەک. کەسێک ڕەنگە ئەو ڕۆژەی کۆتایی ژیانی بووە، خەونی بە سبەینێوە بینیبێت.
بۆیە نابێت ژن کاتێک بیرمان بێتەوە کە دەکوژرێت؛ دەبێت لە کاتی ژیانیدا مافی بپارێزین.
پاراستنی ژن تەنها ئەرکی ژنان نییە. ئەرکی هەموومانە. خێزان، قوتابخانە، کۆمەڵگا، یاسا و دەسەڵات، هەموویان بەرپرسیارن.
دەبێت منداڵەکانمان لە بچووکەوە فێری ڕێزگرتن بکەین. فێریان بکەین کە هیچ کەسێک مافی دەستدرێژی لەسەر کەسێکی تر نییە. فێریان بکەین کە «نەخێر» واتای نەخێرە و هیچ کەسێک نابێت بە زۆر شتێک بەسەر کەسێکی تر بسەپێنێت.
هەروەها دەبێت یاسا بۆ هەمووان یەکسان بێت. نابێت تاوانبار بەهۆی پارە، دەسەڵات، پۆست یان پەیوەندییەکانی خۆی بتوانێت لە سزا ڕزگار ببێت.
چونکە کاتێک تاوانبار دەبینێت دەسەڵات دەتوانێت پشتگیری بکات، ترس لە دڵی قوربانی زیاتر دەبێت.
بۆیە دەبێت کۆمەڵگایەک دروست بکەین کە ژن لە تێیدا بزانێت ئەگەر تووشی توندوتیژی بوو، تەنها نامێنێتەوە.
ئەگەر ژنێک قسەی کرد، گوێی لێ بگرین.
ئەگەر داوای یارمەتی کرد، یارمەتیی بدەین.
ئەگەر تاوانێک لەسەری کرا، تاوانبار لێ بپرسینەوە، نە قوربانی.
ژنانی جیهان شایەنی ئەوەن بە ئاسایش بژین، نە بە ترس.
شایەنی ئەوەن بخوێنن، کار بکەن، خەون ببینن و داهاتووی خۆیان دروست بکەن؛ نەک ئەوەی هەموو ڕۆژێک لە خۆیان بپرسن:
«ئایا ئەمڕۆ بە سەلامەتی تێپەڕ دەکەم یان نا؟»
لە کۆتاییدا دەبێت ئەوە بزانین کە توندوتیژی دژی ژن تەنها کێشەی ژنان نییە؛ کێشەی هەموو کۆمەڵگایە.
چونکە کۆمەڵگایەک کە ژنەکانی تێیدا بە ترس دەژین، ناتوانێت بە ڕاستی خۆی بە کۆمەڵگایەکی ئازاد و دادپەروەر بزانێت.
با ژنانی جیهان تەنها دوای مردنیان نەبینین.
با لە کاتی ژیاندا دەنگیان ببیستین.
با هیچ دەستێک بەهێزتر نەبێت لە یاسا.
با هیچ تاوانبارێک بەهۆی دەسەڵاتەوە سەرووی یاسا نەبێت.
و با هیچ ژنێک بەهۆی ژنبوونی خۆی نەترسێت لەوەی ڕۆژی داهاتوو بە دی نەبینێت.
ژن مافی ژیان هەیە.
مافی ئازادی هەیە.
مافی ئاسایش هەیە.
و مافی ئەوەی هەیە بەبێ ترس بژی.
کۆمەڵایەتی
