کمیته حقوق بشر اتحادیه زنان دموکرات کوردستان ایران

ژانویه ۲۰۲۶ برای زنان کورد و سایر زنان آزادی‌خواه در ایران، ماهی همراه با تشدید سرکوب دولتی، خشونت ساختاری و نقض سیستماتیک حقوق بنیادین بود. هم‌زمان با شکل‌گیری موج تازه‌ای از اعتراضات مردمی در کوردستان و سایر نقاط کشور، دستگاه‌های امنیتی جمهوری اسلامی ایران با توسل به بازداشت‌های خودسرانه، استفاده از نیروی مرگبار، قطع ارتباطات و ایجاد فضای رعب و وحشت، تلاش کردند مطالبات مدنی و سیاسی شهروندان را خاموش کنند.

یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که طی یک ماه:
دست‌کم ۳۴ زن بازداشت خودسرانه شده‌اند
۲۰ زن کشته شده‌اند (قتل حکومتی/سلب فراقضایی حیات)
۳ زن مجروح شده‌اند
خانواده‌های قربانیان تحت فشار، تهدید و اخاذی مالی قرار گرفته‌اند
این اقدامات نقض آشکار تعهدات بین‌المللی ایران ذیل میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، کنوانسیون حقوق کودک و اصول بنیادین حقوق بشر است.
محدودسازی ارتباطات و سرکوب اطلاعات
هم‌زمان با گسترش اعتراضات، مقامات حکومتی با قطع گسترده و سازمان‌یافته اینترنت و اختلال در شبکه‌های ارتباطی، دسترسی آزاد شهروندان به اطلاعات را مسدود کرده‌اند. این اقدام با هدف پنهان‌سازی سرکوب، جلوگیری از مستندسازی و ممانعت از اطلاع‌رسانی مستقل صورت گرفته است.

بازداشت‌های خودسرانه زنان
بر اساس مستندات کمیته حقوق بشر، طی ژانویه ۲۰۲۶ دست‌کم ۳۴ زن در شهرهای مختلف کوردستان توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده‌اند. اغلب این بازداشت‌ها بدون حکم قضایی، بدون تفهیم اتهام و با هدف ارعاب اجتماعی انجام گرفته است.
تفکیک جغرافیایی:
ایلام: ۷ مورد
سنندج: ۴ مورد
کرماشان: ۴ مورد
صحنه و کلیایی: ۶ مورد
کنگاور: ۳ مورد
دالاهو: ۲ مورد
کرج، گیلان، اشنویه، ارومیه، شیروان، ایذه: هر کدام ١ مورد مجموعاً ۶ مورد
این الگو مصداق بازداشت خودسرانه، محرومیت از دادرسی عادلانه و ایجاد مجازات جمعی علیه زنان فعال یا معترض است.

قتل‌های حکومتی و سلب فراقضایی حیات

در ژانویه ۲۰۲۶ دست‌کم ۲۰ زن کورد در نتیجه تیراندازی مستقیم نیروهای امنیتی یا محرومیت عامدانه از خدمات درمانی جان باخته‌اند. این موارد در چارچوب حقوق بین‌الملل به‌عنوان قتل‌های فراقضایی (Extrajudicial Killings) و استفاده غیرقانونی از نیروی مرگبار قابل طبقه‌بندی است.

اسامی قربانیان:
۱. روبینا امینیان، ۲۴ ساله، دانشجو، اهل نودشه – تهران
۲. گلاله محمودی‌آذر، اهل مهاباد
۳. زارا مرادی، اهل بوکان
۴. میلینا اسدی، ۷ ساله
۵. الهام زینلی، اهلکرماشان
۶. طیبه رضایی، اهلکرماشان
۷. موهنا دوشکانی، ۱۸ ساله، اهلکرماشان
۸. نازنین زهرا صالحی، ۱۳ ساله، اهلکرماشان
۱۰. ملیکا دستیاب، ۲۱ ساله، اهل کرند (دالاهو)
۱۱. مهسا دزفولیان، دندان‌پزشک، اهلکرماشان – تهران
۱۲. شهلا کاکایی، اهل جوانرود
۱۳. لیلا شکری، ۴۳ ساله، مادر سه فرزند، اهل همدان – قرچک
۱۴. رضوان عبدی، ۲۴ ساله، اهل دیواندره – تهران
۱۵. فاطمه سلطانی، شهروند کورد، اهل اسفراین (خراسان)
۱۶. اسرا طاووسی نیا، اهل روستای داشتی‌بولاغ (صحنه)؛ بر اثر تیراندازی نیروهای امنیتی مجروح و به‌دلیل محرومیت از رسیدگی پزشکی جان باخت
۱۷. شیلان صالحی، دانشجو، اهل بانه – تهران
۱۸. پروین عزیزی، ۵۱ ساله، پرستار، اهل قصرشیرین – البرز
۱۹. سنا توسنگی، ۱۲ ساله، دانش‌آموز و کورد یارسان، اهل هشتگرد
۲۰. نازنین زهرا اسمی‌خانی، شهروند کورد، اهل قزوین

مورد شاخص
اسرا طاووسی‌نیا پس از اصابت گلوله نیروهای امنیتی مجروح شد و به دلیل تأخیر و قصور پزشکی جان باخت؛ نمونه‌ای روشن از مرگ ناشی از محرومیت درمانی و مسئولیت مستقیم دولت در حفظ جان بازداشت‌شدگان و مجروحان.

قربانیان کودک
در میان کشته‌شدگان، دست‌کم سه کودک زیر ۱۸ سال وجود دارند:
• میلینا اسدی (۷ ساله)
• نازنین زهرا صالحی (۱۳ ساله)
• سنا توسنگی (۱۲ ساله)
کشته‌شدن کودکان نقض فاحش کنوانسیون حقوق کودک و نشان‌دهنده استفاده بی‌تمایز از خشونت دولتی است.

فشار، تهدید و اخاذی از خانواده‌ها
مقامات امنیتی در قبال تحویل پیکر جان‌باختگان، از خانواده‌ها مبالغی بالغ بر بیش از یک میلیارد تومان مطالبه کرده و با تهدید، مانع برگزاری مراسم سوگواری شده‌اند.
این اقدامات مصداق:
مجازات جمعی
رفتار غیرانسانی و تحقیرآمیز
نقض کرامت انسانی بازماندگان است.
مجروحان:
دست‌کم ۳ زن بر اثر خشونت نیروهای امنیتی مجروح شده‌اند
بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده توسط کمیته حقوق بشر اتحادیه زنان، دست‌کم ۳ زن در شهرهایکرماشان و ایلام مجروح شده‌اند. با این حال، به دلیل قطع اینترنت، شرایط امنیتی شدید و فشارهای مستقیم بر مجروحان و خانواده‌های آنان از جمله ربایش یا بازداشت افراد زخمی توسط نیروهای امنیتی تاکنون آمار دقیق و جزئیات کامل در دسترس نیست.
شواهد میدانی نشان می‌دهد که نیروهای حکومتی در جریان اعتراضات اخیر به‌طور گسترده از سلاح‌های جنگی گرم، به‌ویژه کلاشنیکف و سلاح‌های ساچمه‌ای استفاده کرده‌اند. در نتیجه، شمار واقعی مجروحان به‌مراتب بیش از آمار ثبت‌شده است.

یکی از نمونه‌های مستند، فایزه رشیدی، اهل شهر بدره است که پس از مجروح‌شدن بازداشت شده و از دسترسی به خدمات درمانی و مراقبت پزشکی محروم مانده است. این اقدام مصداق آشکار رفتار غیرانسانی، شکنجه و نقض حق حیات و سلامت به‌شمار می‌رود.

حمله به مراکز درمانی

گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در موارد متعدد:
به بیمارستان‌ها یورش برده‌اند
مراکز درمانی را ملیتاریزه کرده‌اند
کادر درمان و پزشکان را تحت فشار قرار داده یا تهدید کرده‌اند و تلاش کرده‌اند مجروحان را از بیمارستان‌ها بازداشت یا ربایش کنند.

این اقدامات موجب شده بسیاری از شهروندان مجروح از مراجعه به مراکز درمانی خودداری کنند؛ وضعیتی که به‌طور مستقیم جان آنان را به خطر انداخته است. چنین رفتارهایی نقض صریح اصول حقوق بشردوستانه، حق دسترسی به درمان و مصونیت مراکز پزشکی است.

خودکشی
در ژانویه ۲۰۲۶ دست‌کم یک مورد خودکشی ثبت شده است.
هیرو شریفی”دشتی”، ۱۷ ساله، اهل تکاب، در پی فشارهای شدید اجتماعی، اقتصادی و احساس ناامیدی نسبت به آینده، به زندگی خود پایان داده است.
افزایش خودکشی در میان زنان و نوجوانان در کوردستان بازتاب مستقیم بحران‌های معیشتی، تبعیض ساختاری، ناامیدی اجتماعی و فشارهای روانی ناشی از سرکوب سیاسی است و باید به‌عنوان یک پیامد غیرمستقیم خشونت دولتی و سیاست‌های تبعیض‌آمیز مورد توجه قرار گیرد.

آمار کلی اعتراضات سراسری ایران و کوردستان

بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی نهادهای حقوق بشری تا بیست‌وچهارمین روز اعتراضات سراسری، آمار کلی به شرح زیر است:
۵٬۹۹۳ نفر کشته‌شده (از جمله ۱۱۳ کودک زیر ۱۸ سال)
۴۲٬۴۸۶ نفر بازداشت‌شده (از جمله ۳۲۶ کودک زیر ۱۸ سال)
۱۱٬۰۱۸ نفر مجروح با جراحات عمیق
و جدی

همچنین در بازه زمانی ۲۴ روزه گذشته در ۳۱ استان و ۲۰۲ شهر دست‌کم ۶۵۸ تجمع و اقدام اعتراضی ثبت شده است.

این ارقام نشان‌دهنده ابعاد گسترده استفاده از خشونت مرگبار، سرکوب جمعی و سیاست‌های امنیتی فراگیر علیه شهروندان است.

قطع اینترنت و سرکوب دیجیتال
کمیته حقوق بشر اتحادیه زنان تأکید می‌کند که قطع گسترده اینترنت در جریان اعتراضات، بخشی از طرح عامدانه جمهوری اسلامی برای سرکوب، خاموش‌سازی صدای معترضان و پنهان‌سازی نقض‌های حقوق بشر بوده است. بنابراین، آمارهای ارائه‌شده در این گزارش صرفاً شامل مواردی است که تا زمان انتشار گزارش، امکان مستندسازی و راستی‌آزمایی آن‌ها در کوردستان فراهم شده است؛ در نتیجه، ارقام واقعی احتمالاً بسیار بالاتر است.

جمع‌بندی و مطالبات
الگوی مستمر بازداشت‌های خودسرانه، قتل‌های فراقضایی، استفاده از سلاح‌های جنگی علیه غیرنظامیان، محرومیت درمانی، فشار بر خانواده‌ها، سرکوب دیجیتال و ایجاد فضای رعب و وحشت، نشان‌دهنده سیاستی سیستماتیک و سازمان‌یافته برای سرکوب زنان و جامعه مدنی در کوردستان و ایران است.

کمیته حقوق بشر اتحادیه زنان دموکرات کوردستان ایران از:
نهادهای حقوق بشری
سازمان‌های بین‌المللی
سازوکارهای ویژه سازمان ملل و جامعه جهانی می‌خواهد که در برابر این موارد نقض جدی و گسترده سکوت نکنند
تحقیقات مستقل و فوری آغاز کنند. عاملان و آمران را پاسخگو سازند و برای توقف سرکوب سیستماتیک و حمایت از زنان و معترضان فشار مؤثر دیپلماتیک و حقوقی اعمال کنند.

کمیته حقوق بشر اتحادیه زنان دموکرات کوردستان ایران
ژانویه ۲۰۲۶